do początku mapa serwisu kontakt  
Czytelnia » Coś więcej o książkach
Zakony pod presją bezpieki. Aparat bezpieczeństwa wobec wspólnot zakonnych na terenie województwa krakowskiego 1944–1975

Józef Marecki, Zakony pod presją bezpieki. Aparat bezpieczeństwa wobec wspólnot zakonnych na terenie województwa krakowskiego 1944–1975, WAM, Kraków 2009, ss 690.

ISBN 9788375053999

 

Straty, jakich doznały zakony w okresie zniewolenia komunistycznego były znaczne. Inwigilacje, łamanie ludzkich sumień, niszczenie podstaw materialnych przez likwidacje domów czy przejmowanie własności zakonnych, a także próby ograniczenia działalności duszpasterskiej należały do typowych form represji.

Działania Służby Bezpieczeństwa wobec Kościoła katolickiego na przestrzeni 45 lat znamionowała bezwzględność, determinacja wynikająca z poleceń partii i nienawiść do religii. Mimo znacznych nakładów środków, angażowania tysięcy ludzi i przemyślanych metod operacyjnych, bezpiece nie udało się zniszczyć Kościoła. W obliczu tych prób okazał się on znaczącą siłą, głosicielem niezmiennych praw boskich i oparciem dla opozycji.

Książka jest pierwszą monografią ukazującą represje komunistyczne wobec wspólnot zakonnych w Krakowskiem.

 

SPIS TREŚCI

Wstęp        9

 

Rozdział I

APARAT BEZPIECZEŃSTWA NA TERENIE WOJEWÓDZTWA KRAKOWSKIEGO

W LATACH 1944-1975        33

1. Struktury aparatu bezpieczeństwa odpowiedzialne za walkę z religią

i Kościołem katolickim        35

a. Władze centralne        35

b. Władze szczebla wojewódzkiego w Krakowie         44

c. Struktury powiatowe na terenie woj. krakowskiego         59

2. Główne wytyczne walki z Kościołem katolickim i instrukcje operacyjne        66

3. Problemy Służby Bezpieczeństwa         79

4. Współpraca aparatu bezpieczeństwa z PZPR oraz Wydziałami do Spraw Wyznań

Rad Narodowych.         94

 

Rozdział II

ŚRODKI PRACY OPERACYJNEJ        101

1. Sieć agenturalna – osobowe źródła informacji        102

a. Werbunek współpracowników        102

b. Praca z kandydatami na werbunek i współpracownikami        134

c. Inne osobowe źródła informacji         172

2. Rzeczowe środki pracy operacyjnej. Różne techniki operacyjne         181

 

Rozdział III

PODSTAWOWE METODY PRACY OPERACYJNEJ        188

1. Pogłębianie wiedzy o środowisku zakonnym i analizowanie działań osób

zakonnych         188

a. Zainteresowanie osobami opuszczającymi wspólnoty zakonne         189

b. Inwigilacja działalności wyższych przełożonych zakonnych        195

c. Kapituły zakonne i wizytacje wspólnot         202

d. Urlopy oraz wyjazdy zagraniczne osób zakonnych        205

e. Rewizje i kontrole domów zakonnych        218

f. Dni skupienia i rekolekcje w domach zakonnych         226

g. Sporządzanie charakterystyk osób zakonnych i zatrudnianych w klasztorach        235

h. Kontakty z hierarchią kościelną         260

2. Gromadzenie wiadomości o zachowaniu środowiska zakonnego        264

a. Wypowiedzi i zachowania wrogie wobec władzy politycznej        264

b. Zdobywanie informacji o działalności seminariów zakonnych i placówek

wychowawczych        273

3. Inwigilacja i rozpoznawanie działań osób zakonnych        296

a. Duszpasterstwo.        296

b. Działalność pozaduszpasterska        324

c. Gromadzenie informacji o reakcji osób zakonnych na wydarzenia polityczne         337

 

Rozdział IV

KOMBINACJE I GRY OPERACYJNE         342

1. Dezintegracja i dezinformacja środowiska zakonnego         342

a. Rozbijanie jedności         342

b. Wywoływanie konfl iktów wewnątrzzakonnych, z hierarchami i klerem diecezjalnym         345

c. Rozmowy operacyjne.         353

2. Ujawnianie i nagłaśnianie nadużyć osób zakonnych.        362

a. Kompromitowanie osób zakonnych.         362

b. Likwidacja "nielegalnych domów zakonnych”         365

c. Ograniczanie działalności budowlanej.         366

3. Utrudnianie życia i działalności wspólnot zakonnych.         376

a. Inspirowanie kontroli przez różne Wydziały Prezydiów Rad Narodowych        376

b. Próby wpływania na obsadę stanowisk zakonnych         377

c. Przeszkadzanie w organizowaniu pielgrzymek oraz wyjazdów turystycznych         378

4. Różnicowanie środowiska zakonnego        379

a. "Kler pozytywny”.        379

b. Próby wpływania na codzienne życie w klasztorach         388

 

Rozdział V

FORMY PRACY OPERACYJNEJ.        404

1. Zakładanie spraw        405

a. Wytyczne do rozpracowania środowisk zakonnych.        405

b. Sprawy agenturalne         409

c. Sprawy ewidencyjno-obserwacyjne         411

d. Sprawy obiektowe        414

e. Sprawy zagadnieniowe.        434

f. Inne sprawy operacyjne        435

2. Ewidencja osób zakonnych        437

3. Plany operacyjne        443

 

Rozdział VI

PODSTAWOWE FORMY REPRESJI        456

1. Przesiedlenia zakonników i sióstr zakonnych        456

a. Akcja "X-2”         456

b. Eksmisje i zajmowanie własności        480

2. Represje administracyjne        492

a. Likwidacja małych seminariów492

b. Przejmowanie i likwidacja burs i internatów, przedszkoli i ochronek.        513

c. Kontrole obiektów zakonnych         541

3. Sprawy karne         544

a. Pozbawianie wolności osób zakonnych        544

b. Nakładanie kar pieniężnych         557

4. Inne formy prześladowania        566

 

Zakończenie        572

 

Aneks 1

Funkcjonariusze aparatu bezpieczeństwa szczebla wojewódzkiego zajmujący się

Kościołem katolickim na terenie województwa krakowskiego

w latach 1944-1945        575

 

Aneks 2

Wspólnoty zakonne i stan personalny wspólnot zakonnych na terenie

woj. krakowskiego w latach 1945-1975        579

 

Aneks 3

Wykaz agentów, informatorów i tajnych współpracowników spośród osób

zakonnych i bezpośrednio związanych ze środowiskiem zakonnym

woj. krakowskiego (1945-1975)        606

 

Aneks 4

Wykaz kandydatów na werbunek spośród osób zakonnych i bezpośrednio związanych

ze środowiskiem zakonnym         615

 

Aneks 5

Wykaz spraw operacyjnych prowadzonych na wspólnoty i osoby zakonne

oraz świeckie związane ze środowiskiem zakonnym (1944-1975)        620

 

Bibliografia        627

Wykaz skrótów.         654

Indeks osób i pseudonimów.         658

Indeks nazw geografi cznych         681